Rahotanni daga yankin arewa maso gabashin Najeriya na cewa an sake samun karuwar hare-haren da ake zargin mayakan jihadi da kai wa kan ayarin motocin sojoji da kuma wasu garuruwa a jihar Borno. Hukumomin soji sun tabbatar da cewa an yi artabu tsakanin dakarun Operation Hadin Kai da wasu da ake kyautata zaton mayakan ISWAP ne a kusa da garin Damboa a ranar Laraba. Wani kakakin rundunar soji ya bayyana cewa sojojin sun yi nasarar dakile harin, inda suka kashe adadi mai yawa na maharan tare da kwato makamai. Sai dai, wasu majiyoyi na cikin gida da suka nemi a sakaya sunansu, sun shaida wa manema labarai cewa harin ya yi sanadiyyar asarar rayuka da jikkata wasu sojoji, lamarin da hukumomin sojin ba su tabbatar ba tukuna. A wani labarin kuma, an kai wani hari a kan wani ayarin motocin kasuwanci a kan babbar hanyar Maiduguri zuwa Gamboru Ngala.
Tarihin Lamarin da Bincike
A ranar Alhamis da safe, kwana guda bayan artabun da ya auku a kusa da Damboa, Gwamnan Jihar Borno, Farfesa Babagana Umara Zulum, ya ziyarci hedkwatar rundunar soji ta Operation Hadin Kai da ke Maiduguri domin jajantawa tare da nuna goyon bayansa. A lokacin ziyarar, Gwamna Zulum ya gana da Kwamandan Rundunar, Manjo Janar Waidi Shaibu, inda ya jaddada muhimmancin aikin da sojojin ke yi wajen kare rayuka da dukiyoyin al'ummar jihar. Gwamnan ya yi alkawarin cewa gwamnatinsa za ta ci gaba da ba da dukkan goyon bayan da ya dace ga rundunar soji da sauran jami'an tsaro domin ganin an kawo karshen ayyukan ta'addanci a yankin. Farfesa Zulum ya kuma yi kira ga al'ummar jihar da su ci gaba da bai wa jami'an tsaro hadin kai ta hanyar kai rahoton duk wani motsi da ba su amince da shi ba ga hukumomin da suka dace.
Manjo Janar Waidi Shaibu, a nasa jawabin, ya gode wa Gwamna Zulum saboda ziyarar tasa, wadda ya ce tana kara wa sojojin kwarin gwiwa matuka. Kwamandan ya tabbatar wa gwamnan cewa rundunarsa a shirye take domin fuskantar duk wata barazana daga 'yan ta'adda. Ya bayyana cewa dakarunsa sun samu gagarumar nasara a artabun da aka yi kwanan nan, inda suka nuna bajinta da kwarewa wajen dakile harin da maharan suka shirya. Ya kara da cewa an samu wasu kalubale, amma sojojin sun kuduri aniyar ganin sun fatattaki sauran 'yan ta'addan da ke fakewa a cikin dazuzzuka. Manjo Janar Shaibu ya kuma ce rundunar na ci gaba da gudanar da bincike kan harin da aka kai wa ayarin motocin 'yan kasuwa a hanyar Gamboru Ngala, kuma za a sanar da jama'a sakamakon binciken da zarar an kammala.
A halin da ake ciki, kungiyoyin farar hula a Maiduguri sun bayyana damuwarsu kan sake kunno kan hare-haren, suna masu kira ga gwamnatin tarayya da ta kara kaimi wajen samar da isassun kayan aiki na zamani ga dakarun da ke fagen daga. Shugaban wata kungiyar matasa, Kwamared Sani Abba, ya ce hare-haren da aka kai a Damboa da kan hanyar Gamboru Ngala na nuna cewa har yanzu akwai sauran aiki a gaban jami'an tsaro. Ya ce yana da muhimmanci a sake duba dabarun yaki da ake amfani da su don ganin an toshe duk wata kafa da maharan ke amfani da ita wajen kai hare-hare. Kwamared Abba ya kuma mika sakon ta'aziyyarsa ga iyalan sojojin da suka rasa rayukansu, yana mai cewa sadaukarwar da suka yi ba za ta tafi a banza ba.
Sakamako da Tasirin Al'umma
Bayan hare-haren da aka kai, an samu cikas a harkokin sufuri da kasuwanci a kan manyan hanyoyin da suka hada Maiduguri da wasu sassan jihar Borno. Musamman ma hanyar Maiduguri zuwa Damboa da kuma hanyar da ta nufi Gamboru Ngala, an samu raguwar yawan motocin da ke bin hanyoyin saboda fargabar sake fuskantar wani harin kwantan bauna. Manema labarai sun lura cewa direbobi da dama sun gwammace su dakata da tafiye-tafiyensu har sai sun samu tabbacin tsaro daga hukumomi. Wannan yanayi ya fara haifar da karancin wasu kayayyakin masarufi a garuruwan da abin ya shafa, inda farashin kayan abinci da sauran bukatun yau da kullum ya fara tashi.
Wasu 'yan kasuwa da ke safara tsakanin Maiduguri da Gamboru Ngala, wadanda suka zanta da wakilinmu, sun bayyana damuwarsu kan wannan hali. Wani direban babbar mota, Malam Usman Chiroma, ya ce, "A gaskiya muna cikin fargaba. Ba za mu iya saka ranmu a hadari ba tare da tabbacin cewa akwai isasshen tsaro a kan hanya ba. Yawancinmu mun ajiye motocinmu a nan Maiduguri muna jiran mu ji abin da hukumomi za su ce." Wannan jinkirin ya shafi ba kawai 'yan kasuwa ba, har ma da manoma da ke fatan kai amfanin gonakinsu zuwa manyan kasuwanni. Karuwar hare-haren na barazana ga farfadowar tattalin arzikin da aka fara samu a yankin a 'yan shekarun nan.
A bangaren al'ummar da ke zaune a garuruwan da ke kusa da wuraren da aka kai hare-haren, an shiga wani yanayi na fargaba da rashin tabbas. A garin Damboa, mazauna yankin sun bayyana cewa karar harbe-harben bindiga da aka ji a lokacin artabun ta tayar musu da hankali, inda ta tunatar da su irin munanan kwanakin da suka shude. Wata mazauniyar garin, Hajiya Falmata Modu, ta ce, "Mun kwana a cikin tsoro, muna addu'o'i. Muna rokon gwamnati da ta kara yawan jami'an tsaro a wannan yankin namu domin mu samu kwanciyar hankali mu ci gaba da gudanar da rayuwarmu."
Kungiyoyin agaji na cikin gida sun fara nuna damuwa kan yadda wannan sabon tashin hankali zai iya shafar ayyukansu na kai dauki ga 'yan gudun hijira da sauran al'ummomin da ke bukatar tallafi. Wani jami'in wata kungiya mai zaman kanta, wanda ya nemi a sakaya sunansa saboda dalilan tsaro, ya ce, "Idan har hanyoyi ba su da tsaro, zai yi mana wahala mu isa ga mutanen da ke matukar bukatar taimakonmu. Wannan zai kara dagula lamarin jin kai a yankin." Shugabannin al'umma a yankunan da abin ya shafa sun yi kira ga jama'a da su kwantar da hankalinsu kuma su ci gaba da bai wa jami'an tsaro hadin kai, suna masu fatan cewa za a dauki matakan da suka dace cikin gaggawa don tabbatar da tsaron lafiyarsu.
Martanin Gwamnati da Hukuma
Da yake mayar da martani, gwamnatin tarayyar Najeriya ta bakin Ministan Tsaro, Alhaji Mohammed Badaru Abubakar, ta yi Allah wadai da hare-haren, tana mai cewa ba za su kawo cikas ga kokarin da ake yi na samar da zaman lafiya mai dorewa a yankin arewa maso gabas ba. A cikin wata sanarwa da ofishinsa ya fitar a Abuja, ministan ya bayyana hare-haren a matsayin wani yunkuri na bata-gari na nuna karfinsu bayan gagarumin nasarar da dakarun soji suka samu a kansu a 'yan watannin da suka gabata. Ya tabbatar wa da 'yan Najeriya cewa gwamnatin shugaba Bola Ahmed Tinubu a shirye take ta ba da dukkan goyon bayan da ake bukata ga rundunar sojin kasar domin ta murkushe sauran 'yan ta'addan. Alhaji Badaru Abubakar ya ce, "Mun samu rahotannin wadannan hare-hare na rashin imani kuma muna mika sakon ta'aziyyarmu ga iyalan jaruman sojojinmu da suka rasa rayukansu. Sadaukarwarsu ba za ta tafi a banza ba. Za mu kara kaimi wajen ganin mun kawo karshen wannan annoba." Ministan ya kuma yi kira ga kasashen da ke makwabtaka da Najeriya a yankin tafkin Chadi da su kara zage damtse wajen hada kai da Najeriya don toshe duk wata hanyar da 'yan ta'addan ke samun tallafi ko mafaka.
Hedikwatar Tsaro ta Najeriya ita ma ta fitar da nata jawabin, inda ta yi karin haske kan matakan da take dauka. Kakakin Hedikwatar Tsaro, Manjo Janar Edward Buba, ya tabbatar da cewa an kara tura karin dakaru na musamman zuwa yankunan da aka kai hare-haren domin kakkabe sauran maharan da suka tsere zuwa cikin daji. A cewarsa, an fara gudanar da wani samame na hadin gwiwa tsakanin sojojin kasa da na sama domin farautar wadanda suka shirya tare da aiwatar da hare-haren. Manjo Janar Buba ya ce, "Rundunar Sojin Najeriya ba za ta ja da baya ba wajen sauke nauyin da kundin tsarin mulki ya dora mata na kare rayuka da dukiyoyin 'yan kasa. Muna sane da dabarun da makiya ke amfani da su na kai hare-haren sari-ka-noke, kuma muna da dabarun da suka dace don magance su. Muna rokon al'ummar yankin da su kwantar da hankalinsu kuma su guji yada jita-jitar da za ta iya haifar da firgici." Ya kara da cewa rundunar ta kaddamar da bincike na cikin gida kan yanayin da ya kai ga samun asarar rayuka a bangaren sojoji domin daukar matakan da suka kamata a nan gaba.
Matakan Gaba da Shawarwari
Wani kwararre kan harkokin tsaro da ke zaune a Abuja, Dakta Kabir Adamu, ya bayyana cewa dole ne a sake duba tsarin tattara bayanan sirri domin dakile irin wadannan hare-hare tun kafin su auku. A cewar Dakta Adamu, "Nasarar yaƙi da ta'addanci ta ta'allaka ne ga samun ingantattun bayanan sirri a kan lokaci. Dole ne a ƙarfafa alaƙa tsakanin jami'an tsaro da al'ummar yankin domin su riƙa samun bayanai kan motsin 'yan ta'addan." Ya kuma ba da shawarar cewa ya kamata a yi amfani da fasahar zamani, kamar jirage marasa matuƙa, wajen sanya ido a kan manyan hanyoyi da kuma dazuzzukan da ake zargin mafakar 'yan ta'addan ne. Haka zalika, ya jaddada muhimmancin inganta jin daɗin rayuwar sojoji da ke fagen daga domin ƙara musu ƙwarin gwiwa wajen gudanar da ayyukansu yadda ya kamata.
